حق و تکلیف اختصاصی زنان
حق و تکلیف اختصاصی زنان و مردان چیست؟ یکی از حقوق زن اختصاص مهریه و نفقه به محض انجام عقد نکاح است. بر اساس ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی، زن باید در منزل مرد ساکن باشد مگر اینکه در شروط ضمن عقد، این حق به زن داده شده باشد یا بر اساس ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی، چنانچه حضور زن در منزل شوهر سبب ترس وارد آمدن ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی برای او باشد، می‌تواند مسکن جداگانه اختیار کند. در این صورت نیز نفقه زن با شوهر است. همچنین ماده ۱۱۱۸ قانون مدنی مقرر کرده است زن به طور مستقل می‌تواند در دارایی خود هر تصرفی می‌خواهد بکند و استقلال اقتصادی زوجه مورد تأیید قانون‌گذار قرار گرفته است.
حق و تکلیف اختصاصی مردان
حقوق و تکالیف زوج به دو بخش مادی و غیرمادی تقسیم می‌شود که مهم‌ترین آن ریاست مرد است. براساس ماده ۱۱۰۵ قانون مدنی، «در روابط زوجین، ریاست خانواده از خصایص شوهر است» که شامل چند مورد است:
۱- اقامتگاه زن جز در موارد خاص، همان اقامتگاه شوهر است (ماده ۱۰۰۵ قانون مدنی).
۲- نفقه افراد خانواده با پدر است (ماده ۱۱۹۹ قانون مدنی).
۳- پدر، ولی قهری اولاد مشترک محسوب می‌شود (ماده ۱۱۸۰ قانون مدنی).
۴- تمکین زن (ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی).
۵- بازداشتن زن از شغل مغایر مصالح خانوادگی (ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی).
از مهم ترین تکلیف های مرد در قبال زوجه در زندگی مشترک پرداخت نفقه و مهریه به زن است. پرداخت نفقه مشروط به تمکین از جانب زن است. لذا هرگاه زن بدون دلیل مشروع از ادامه وظایف زوجیت امتناع کند، مستحق دریافت نفقه نیست. برقراری تعادل از طریق برابری حقوق متقابل سبب خواهد شد نه مردان از قدرت ریاست خود و نه زنان از حقوق مالی خود از جمله مهریه و … سوءاستفاده کنند. همان‌گونه که استفاده از حق حبس برای دریافت مهریه یا دریافت اجرت بابت انجام امور خانه از جانب زنان نامتعارف محسوب می‌شود، اعمال فشار غیرمنطقی از سوی مرد نیز درست نیست.