مطالبه مهریه با ممنوع‌الخروجی همسر؛ دو مسیر قانونی
مهریه حق قانونی و مالی زوجه است و از لحظه عقد، مالک آن محسوب می‌شود. اما میان «داشتن حق» و «گرفتن آن» فاصله‌ای هست که وقتی زوج از پرداخت خودداری می‌کند یا قصد خروج از کشور دارد، پررنگ می‌شود. یکی از مؤثرترین ابزارهای قانونی در این مرحله، ممنوع‌الخروجی زوج است: اقدامی که نه خودِ مهریه را وصول می‌کند و نه جای توقیف اموال را می‌گیرد، اما با بستن راه خروج، زوج را به میز تسویه، تقسیط یا تأمین بازمی‌گرداند. سارا مولودزاده، وکیل پایهٔ یک دادگستری و عضو کانون وکلای تهران، با ۲۰ سال سابقه و کارشناسی ارشد حقوق خصوصی از دانشگاه علامه طباطبایی، پرونده‌های خانواده از جمله مطالبه مهریه را پیگیری می‌کند. این صفحه دو مسیر قانونی ممنوع‌الخروج کردن همسر برای گرفتن مهریه — دادگاه و اجرای ثبت — و نیز شرایط رفع آن و اقدام‌های همراه مانند توقیف اموال را بر پایه مقالات و پرسش‌های پرتکرار همین دفتر توضیح می‌دهد.
مسیر اول: ممنوع‌الخروجی از دادگاه
به استناد ماده ۲۳ قانون محکومیت‌های مالی، در دعاوی حقوقی از جمله مطالبه مهریه، ممنوع‌الخروجی از مسیر دادگاه چنین ترتیبی دارد: ابتدا باید رأی محکومیت مهریه صادر شده باشد و زوج مهریه را نپرداخته باشد و مهریه نیز تقسیط نشده باشد. در این وضعیت، محکوم‌له (زوجه) می‌تواند از دادگاه صادرکننده رأی، صدور قرار ممنوع‌الخروجی زوج را درخواست کند.
نکته مهم این است که دادگاه در این درخواست «تکلیف به پذیرش» دارد؛ یعنی با فراهم بودن شرایط، صدور قرار قاعده است و ممنوع‌الخروجی ادامه می‌یابد مگر در سه حالت: مهریه پرداخت شود، اعسار زوج برای پرداخت مهریه پذیرفته شود، یا زوج تأمین مناسبی به تشخیص دادگاه بسپارد که در این صورت رفع ممنوع‌الخروجی صادر می‌شود. پس مسیر دادگاه، مسیری پس از رأی است و برای زمانی مناسب است که دعوای مطالبه مهریه در دادگاه مطرح شده یا قرار است مطرح شود.
مسیر دوم: ممنوع‌الخروجی از اجرای ثبت
مسیر دوم، سریع‌تر و مستقل از دادگاه است و بر سند رسمی ازدواج تکیه دارد. زوجه با داشتن سند رسمی مهریه می‌تواند از طریق اداره اجرای ثبت اسناد نیز مهریه خود را مطالبه کند. ترتیب کار چنین است: زوجه به دفتر ازدواجی که نکاح در آن ثبت شده و در شناسنامه و عقدنامه قید شده مراجعه می‌کند و تقاضای صدور اجرائیه می‌دهد. پس از صدور اجرائیه، پرونده به اداره اجرای ثبت اسناد می‌رود و در آنجا دو اقدام به موازات هم ممکن است: هم اموال زوج توقیف شود و هم خود او ممنوع‌الخروج گردد.
مزیت عملی این مسیر آن است که برای شروع، نیازی به طی کردن دعوای دادگاه و صدور رأی نیست؛ سند ازدواج، خود سند اجرایی است. به همین دلیل، انتخاب میان دادگاه و اجرای ثبت — یا ترکیب هر دو — باید با توجه به وضعیت اموال زوج، برنامه سفر او و مبلغ مهریه انجام شود.
اگر بخشی از مهریه در دادگاه و بخشی در ثبت مطالبه شده باشد
برخی زوجه‌ها مقداری از مهریه را از طریق دادگاه و مقدار دیگری را از طریق اداره اجرای ثبت مطالبه می‌کنند. در این حالت، برای آن قسمت از مهریه که از مسیر ثبت اقدام شده، باید دادخواست تقسیط مهریه به صورت مستقل به دادگاه تقدیم شود. البته در عمل دیده شده که تقسیط مهریه مطالبه‌شده از طریق دادگاه، در رفع ممنوع‌الخروجی زوج در اداره ثبت نیز مؤثر بوده است. این ظرافت‌های رویه‌ای دقیقاً همان جایی است که مدیریت یکپارچه پرونده اهمیت پیدا می‌کند: اقدام درست در یک مرجع می‌تواند نتیجه مرجع دیگر را هم تغییر دهد و اقدام ناهماهنگ، هر دو مسیر را کند کند.
رفع ممنوع‌الخروجی؛ زوج چه راه‌هایی دارد؟
ممنوع‌الخروجی دائمی و بی‌خروج نیست و قانون و رویه برای آن درهای خروجی مشخصی گذاشته‌اند:
- پرداخت مهریه: با پرداخت، مبنای قرار از بین می‌رود.
- پذیرش اعسار و تقسیط: اگر حکم اعسار زوج از پرداخت مهریه صادر شده باشد، ممنوع‌الخروجی قابل رفع است. در رویه اداره اجرای ثبت تهران، اگر زوج پیش‌پرداخت مشخص‌شده در حکم و کمی از اقساط را پرداخته باشد، با تقاضای خود او یا وکیلش رفع ممنوع‌الخروجی صادر می‌شود. به بیان دیگر، حکم اعسار در رفع ممنوع‌الخروجی مؤثر است و با عنایت به رویه فعلی اجرای ثبت تهران، رفع ممنوع‌الخروجی پس از تقسیط مهریه با درخواست زوج یا وکیل او انجام می‌شود.
- سپردن تأمین مناسب: در مسیر دادگاه، اگر زوج تأمینی مناسب به تشخیص دادگاه بسپارد، رفع ممنوع‌الخروجی صادر می‌شود.
- نیم‌عشر دولتی در مسیر ثبت: در اداره ثبت، برای رفع ممنوع‌الخروجی باید نیم‌عشر دولتی پرداخت شود که گاهی مبلغ قابل توجهی است و تا پرداخت مبلغ نهایی، خروج ممکن نیست. البته با توجه به شرایط پرداختی زوج، راهکارهای قانونی برای کم کردن آن با همکاری کارشناس حقوقی اداره ثبت و ریاست اجرای ثبت وجود دارد.
همراه با ممنوع‌الخروجی: توقیف اموال برای مهریه
ممنوع‌الخروجی به تنهایی پول را به دست زوجه نمی‌رساند؛ ابزار فشار است. ابزار وصول، توقیف اموال است و هر دو معمولاً کنار هم به کار می‌روند. طبق قانون، اکثر اموال زوج — منقول و غیرمنقول — برای مهریه قابل توقیف است: زمین، آپارتمان، حساب سپرده، سهام، حقوق و مطالبات او از اشخاص ثالث. اگر زوج کارمند باشد، یک‌چهارم حقوق او تا زمانی که متأهل است و یک‌سوم حقوق در صورتی که زن و شوهر جدا شوند — تا زمانی که مرد دوباره ازدواج کند — قابل توقیف است. حتی ملکی که به صورت قولنامه‌ای فروخته شده، اگر ثابت شود متعلق به زوج است، قابل توقیف خواهد بود.
درباره سقف‌ها نیز باید دانست که مهریه بالای ۱۱۰ سکه با معرفی و توقیف اموال — مانند ملک، دارایی، حساب بانکی و حقوق دریافتی ماهانه — قابل وصول است. همچنین مهریه پس از فوت زن توسط ورثه او و پس از فوت شوهر توسط زن از اموال باقی‌مانده شوهر قابل وصول است. و یک هشدار اسنادی مهم: بذل و بخشش مهریه با دست‌نوشته عادی به راحتی قابل اثبات نیست و باید در دفاتر اسناد رسمی انجام شود.
چه کسانی ممنوع‌الخروج هستند؟
برای درک جایگاه پرونده مهریه در نقشه کلی ممنوع‌الخروجی، دسته‌های اصلی ممنوع‌الخروج‌ها عبارت‌اند از: افرادی که بدهکاری قطعی مالیاتی دارند؛ بدهکارانی که به موجب حکم قطعی دادگاه یا صدور اجرائیه در اجرای ثبت، بدهی‌شان محرز شده است — و زوج محکوم به مهریه دقیقاً در همین دسته قرار می‌گیرد؛ اشخاصی که در خارج از کشور به دلیل تکدی‌گری، ولگردی، سرقت، کلاهبرداری و عناوین دیگر سوءشهرت دارند؛ کسانی که سفرشان به تشخیص مقامات قضایی مخالف مصالح جمهوری اسلامی است یا به موجب اعلام کتبی مقامات قضایی حق خروج ندارند؛ و افرادی که گرفتن گذرنامه و خروجشان منوط به اراده شخص دیگری مانند پدر یا شوهر است.
از سمت دیگر، استعلام وضعیت نیز ممکن است: ممنوع‌الخروجی‌های مربوط به پرونده‌های دوایر اجرای اسناد رسمی سازمان ثبت، از طریق سامانه‌ای که برای همین منظور پیش‌بینی شده قابل استعلام است. توجه داشته باشید که این سامانه فقط ممنوع‌الخروجی‌ها و رفع ممنوع‌الخروجی‌های پرونده‌های اجرای ثبت را پوشش می‌دهد، نه قرارهای دادگاهی را.
انتخاب مسیر درست برای پرونده شما
هر دو مسیر قانونی باز است، اما انتخاب بین آن‌ها — و زمان‌بندی‌شان — به جزئیات پرونده بستگی دارد: آیا رأی دادگاه دارید یا هنوز نه؟ اموال قابل توقیف زوج کجاست؟ آیا احتمال سفر نزدیک او وجود دارد؟ آیا اعسار یا تقسیط در میان است؟ پاسخ این پرسش‌هاست که تعیین می‌کند ممنوع‌الخروجی از دادگاه بهتر جواب می‌دهد یا از اجرای ثبت، و توقیف کدام مال باید اول انجام شود تا پیش از انتقال یا خروج، حق شما محفوظ بماند. در جلسه مشاوره، اسناد و وضعیت پرونده را بررسی می‌کنیم و مسیر متناسب را از ابتدا تا وصول یا تسویه طراحی می‌کنیم.
پرسش‌های پرتکرار
چه کسانی ممنوع‌الخروج هستند؟
افرادی که بدهکاری قطعی مالیاتی دارند؛ بدهکارانی که به موجب صدور حکم قطعی دادگاه یا صدور اجرائیه در اجرای ثبت سازمان ثبت اسناد و املاک، بدهی آن‌ها محرز شده است؛ اشخاصی که در خارج از کشور به دلیل تکدی‌گری، ولگردی، سرقت، کلاهبرداری و هر عنوان دیگری دارای سوءشهرت باشند؛ کسانی که مسافرت آن‌ها به تشخیص مقامات قضایی مخالف مصالح جمهوری اسلامی ایران باشد یا به موجب اعلام کتبی مقامات قضایی حق خروج از کشور را ندارند؛ و افرادی که اخذ گذرنامه و خروج از کشور آن‌ها به اراده فرد دیگری مانند پدر یا شوهر محول شده است.
ممنوع‌الخروجی خود از طریق اداره اجرای ثبت اسناد را از کجا استعلام کنیم؟
از طریق سامانه‌ای که سازمان ثبت اسناد و املاک کشور برای این منظور در نظر گرفته است می‌توانید ممنوع‌الخروجی خود را استعلام کنید. توجه داشته باشید که اطلاعات این سامانه صرفاً درباره ممنوع‌الخروجی‌ها و رفع ممنوع‌الخروجی‌های مربوط به پرونده‌های دوایر اجرای اسناد رسمی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور است.
وصول مهریه در صورتی که بیشتر از ۱۱۰ سکه باشد چگونه انجام می‌شود؟
مهریه بالای ۱۱۰ سکه با معرفی و توقیف اموال، نظیر ملک، دارایی، حساب بانکی و حقوق دریافتی ماهانه قابل وصول است. مهریه پس از فوت زن توسط ورثه و پس از فوت شوهر توسط زن از اموال باقی‌مانده شوهر قابل وصول است. بذل و بخشش مهریه نیز با دست‌نوشته عادی به راحتی قابل اثبات نیست و لازم است در دفاتر اسناد رسمی انجام شود.
توقیف چه اموالی برای مهریه امکانپذیر است؟
طبق قانون اکثر اموال مرد، اعم از منقول و غیرمنقول، برای مهریه قابل توقیف است؛ مانند زمین، آپارتمان، حساب سپرده، سهام، حقوق و طلب مرد از اشخاص ثالث. اگر مرد کارمند باشد، یک‌چهارم حقوق وی تا زمانی که متأهل است و یک‌سوم حقوق در صورتی که زن و شوهر جدا شوند — تا زمانی که مرد مجدداً ازدواج کند — قابل توقیف است. ملکی هم که به صورت قولنامه‌ای فروخته شده باشد و ثابت شود متعلق به مرد است، قابل توقیف است.
مشاوره و تماس
برای بررسی پرونده مطالبه مهریه، انتخاب میان مسیر دادگاه و اجرای ثبت و اقدام برای ممنوع‌الخروجی یا توقیف اموال، با دفتر سارا مولودزاده — وکیل پایهٔ یک دادگستری و عضو کانون وکلای تهران با ۲۰ سال سابقه — در تماس باشید:
- موبایل و واتس‌اپ: ۰۹۱۲ ۷۳۳ ۴۸۴۲
- ایمیل: info@vakilmoloudzadeh.com
- آدرس: تهران، شریعتی، بالاتر از پل صدر، کوچهٔ حافظی (داد)، پلاک ۱۹، واحد ۶
- ساعات پاسخ‌گویی: ۰۹:۰۰ تا ۱۶:۰۰، شنبه تا چهارشنبه
همچنین می‌توانید از فرم مشاوره سایت استفاده کنید و درخواست خود را از هر یک از پنج کانال پیامک، واتس‌اپ، تلگرام، ایتا یا بله ارسال کنید؛ حتی وقتی اینترنت بین‌الملل در دسترس نیست، با پیامک و پیام‌رسان‌های داخلی هم می‌توانید درخواستتان را بفرستید.
لینک‌های داخلی
- مقاله اصلی: دو راه ممنوع‌الخروج کردن همسر ← ممنوع الخروج کردن همسر برای گرفتن مهریه (banned-from-leaving-wife-to-get-dowry)
- چه کسانی ممنوع‌الخروج می‌شوند ← چه کسانی ممنوع الخروج هستند؟ (چه-کسانی-ممنوع-الخروج-هستند؟)
- استعلام ممنوع‌الخروجی اجرای ثبت ← ممنوع الخروجی خود از طریق اداره اجرای ثبت اسناد را از کجا استعلام کنیم؟ (ممنوع-الخروجی-خود-از-طریق-اداره-اجرای-ث)
- توقیف اموال برای مهریه ← توقیف چه اموالی برای مهریه امکانپذیر است؟ (توقیف-چه-اموالی-برای-مهریه-امکانپذیر-ا)
- وصول مهریه بالای ۱۱۰ سکه ← وصول مهریه در صورتی که بیشتر از 110 سکه باشد چگونه انجام می شود؟ (وصول-مهریه-در-صورتی-که-بیشتر-از-110-سکه-باش)
- ممنوع‌الخروجی بدهکاران بانکی و اعلام کتبی آن ← اعلام کتبی ممنوع الخروجی به بدهکاران بانکی (banking-law-contract-law)
- نگاه اصلاحی به قانون مهریه ← امکان حذف جنبه تهدید آمیز مهریه با تغییر قانون (امکان-حذف-جنبه-تهدید-آمیز-مهریه-با-تغیی)