ریسک‌های قراردادهای بین‌المللی
قرارداد خارجی را بیشتر آدم‌ها وقتی می‌خوانند که اختلاف پیش آمده است؛ آن‌وقت دیگر دیر است. این صفحه، چک‌لیستی است از همان بندهایی که در مقالات و تجربه کاری این دفتر، پرخطرترین نقاط قراردادهای بین‌المللی شناخته شده‌اند — تا پیش از امضا، قرارداد را با چشم باز بخوانید.
چک‌لیست ریسک — بندهایی که پیش از امضا باید خوانده شوند
۱. قانون حاکم و قوانین کشور طرف مقابل. پیش از انعقاد قرارداد، نسبت به قوانین حاکم در کشور طرف مقابل اطلاعات به دست آورید؛ معنای یک عبارت قراردادی از کشوری به کشور دیگر فرق می‌کند — عبارتی در قراردادی در انگلیس طرفین را به مصالحه دعوت می‌کند، در حالی که همان نوع قرارداد در سوئیس رأی به داوری می‌دهد. پیش از امضا، با وکیلی در کشور محل انعقاد قرارداد هم هماهنگ شوید.
۲. زبان و نثر قرارداد. قرارداد باید روشن و با واژگان ساده نوشته شود؛ در به‌کاربردن لغات نهایت دقت لازم است، چون طرف کهنه‌کار می‌تواند از همان افعال به‌کارشده علیه شما استفاده کند و دادگاه کشور مقابل هم ممکن است با واژگان مبهم دچار سردرگمی شود.
۳. تضمین و ضمانت حسن انجام کار. وقتی قرارداد منعقد می‌شود، این تردید همیشه هست: اگر طرف به تعهدش عمل نکند، جبران خسارت چگونه است و اگر کار با نقص انجام شود، خسارت چطور گرفته می‌شود؟ تعیین تضمین در قرارداد — ضمانت‌نامه یا تضمین حسن انجام کار و گارانتی — این مسائل را تا حدودی از پیش حل می‌کند.
۴. ارکان کامل قرارداد. این عنوان‌ها باید در متن قرارداد روشن و تنظیم‌شده باشند: عنوان و طرفین قرارداد، مدت، محل انعقاد، چگونگی تحویل موضوع قرارداد، مبلغ و چگونگی پرداخت، تعهدات کارفرما/خریدار و مجری/فروشنده، ضمانت‌نامه یا تضمین حسن انجام کار، موارد فسخ، حوادث قهری و غیرمترقبه (فورس ماژور)، مراجع حل اختلاف، تأخیرات و خسارت تأخیر تأدیه، عدم واگذاری موضوع قرارداد به غیر، اقامتگاه طرفین و کسورات قانونی.
۵. انتقال ریسک در حمل‌ونقل و بیمه. از مهم‌ترین موضوعات قراردادهای حمل‌ونقل، انتقال ریسک است: نقطه‌ای که مسئولیت کالا از فروشنده به خریدار منتقل می‌شود. برای توافق بر سر این نقطه، اصطلاحات اینکوترمز تدوین شده‌اند. پوشش بیمه‌ای در برابر ریسک‌های عملیات تجاری بین‌المللی نیز باید در همین مرحله تعیین تکلیف شود، نه بعد از خسارت.
۶. پول و نوسان ارز. حضور ارزهای مختلف باید در قرارداد در نظر گرفته شود؛ چون ارزش نسبی ارزها ثابت نیست، قیمت واقعی ممکن است متفاوت شود و سود یا زیان غیرمنتظره بسازد. بند پرداخت باید این نوسان را پیش‌بینی کند.
۷. محرمانگی و اتفاق‌های غیرمنتظره. در هر حالتی انتظار اتفاقات غیرمنتظره را داشته باشید: طرف مقابل ممکن است اصرار کند محرمانگی قرارداد محدود باشد، یا بدهی‌اش را با اتکا به قوانین کشور خودش نپردازد. این‌ها به معنای بی‌ارزشی قرارداد نیست، ولی باید از روز اول برایشان بند داشته باشید.
۸. رسمی‌کردن قرارداد. پس از انعقاد، قرارداد را با تشریفات اداری خاص همان کشور رسمی کنید تا امکان سوءاستفاده به حداقل برسد؛ شاید برخی از این تشریفات عجیب به نظر برسند، اما به نفع شماست.
داوری و حل اختلاف؛ تصمیمی که روز اول گرفته می‌شود
قوانین داوری، قانون حاکم و مرجع حل اختلاف باید در خود قرارداد به‌خوبی تعریف شوند. داوری بین‌المللی بر تراضی طرفین استوار است و در دعاوی تجاری بین‌المللی، شیوه منحصربه‌فرد حل‌وفصل اختلاف است؛ در حقوق ایران، داوری داخلی اصولاً مشمول قانون آیین دادرسی مدنی است و داوری بین‌المللی مشمول قانون داوری تجاری بین‌المللی — و در مواردی که یک طرف خارجی و طرف دیگر دولت ایران یا نهادی دولتی باشد، تحت شرایطی تصویب مجلس شورای اسلامی نیز ضرورت دارد. در قراردادهای سرمایه‌گذاری خارجی نیز مرکز داوری ایکسید از سوی بسیاری از کشورها پذیرفته شده، هرچند ایران به کنوانسیون آن نپیوسته است. نتیجه عملی: بند حل اختلاف را نمی‌شود به «بعداً» سپرد؛ روز امضا تعیین می‌کند روز اختلاف کجا و با چه قانونی رسیدگی می‌شوید.
مذاکره هم بخشی از مدیریت ریسک است
تفاوت‌های فرهنگی — زبان، ارزش‌ها و برداشت‌ها — در مذاکره واقعی‌اند و روی متن نهایی اثر می‌گذارند. اگر در مذاکرات و قراردادهای بین‌المللی دقت لازم صورت گیرد و کار بر اساس هماهنگی حقوقی و آشنایی با قوانین حاکم بر آن کشور انجام شود، هرگونه سوءبرداشت یا سوءاستفاده از قرارداد به حداقل می‌رسد. به تعبیر خدمت این دفتر: با استفاده از دانش و تجربه یک وکیل زبده، ریسک مسائل حقوقی کسب‌وکار خود را تا حد قابل توجهی کاهش دهید.
روند بررسی قرارداد در این دفتر
۱. گفت‌وگوی اول: نوع قرارداد و کشور طرف مقابل را می‌گویید. ۲. جلسه بررسی: پیش‌نویس قرارداد را بندبه‌بند با همین چک‌لیست می‌خوانم و نقاط پرخطر را مشخص می‌کنم. ۳. اصلاح و مذاکره: متن اصلاحی و راه مذاکره بر سر بندهای پرخطر را با هم مشخص می‌کنیم؛ در صورت نیاز، هماهنگی با وکیل کشور محل انعقاد هم در همین مرحله انجام می‌شود.
پرسش‌های مرتبط
قدم بعدی
اگر پیش‌نویس قرارداد خارجی روی میزتان است، پیش از امضا آن را برای بررسی بفرستید؛ اصلاح یک بند پیش از امضا، از یک دعوای بین‌المللی ارزان‌تر است.
تلفن و واتساپ: ۰۹۱۲ ۷۳۳ ۴۸۴۲ · ایمیل: info@vakilmoloudzadeh.com